Jednostronne rozporządzenie

Rozporządzenie z 28 kwietnia 2020 r. szczegółowo reguluje kto, w jakim okresie i na jakich zasadach będzie objęty zakazem pracy z pacjentami niezakażonymi SARS-CoV-2. Nie ma w nim jednak ani słowa o rekompensacie w postaci dodatków do wynagrodzenia, które zapowiedział minister zdrowia Łukasz Szumowski. 20 kwietnia 2020 r. wraz z projektem rozporządzenia MZ opublikowało projekt polecenia, które minister miał wydać prezesowi NFZ oraz opis dodatków przewidzianych dla medyków. Czytaliśmy, że dodatek ma wynosić 50% wynagrodzenia ze szpitala jednoimiennego albo 80% wynagrodzenia z pozostałych miejsc pracy.

Rozporządzenie weszło w życie w niezmienionym kształcie, a NFZ 30 kwietnia 2020 r. rzeczywiście potwierdził wydanie polecenia. Jednak medycy napotkali duży problem. Kierownicy placówek nie wiedzieli jak wyliczyć należne im wynagrodzenia. Czy brać pod uwagę należność brutto, czy netto? Z dodatkami, czy bez? Powstał chaos. Tymczasem pracownicy pozostawali bezradni. Rozporządzenie, czyli jedyny wydany w tej sprawie akt prawny powszechnie obowiązujący, nie mówi nic o rekompensatach ani dodatkach. Nie tworzy zatem podstawy prawnej do roszczeń, które mógłby potem ocenić sąd powszechny. A konflikty z pewnością będą się pojawiać. Co zatem powinni zrobić medycy w razie sporu z pracodawcą?

Odpowiedzialność ministra

W naszej ocenie odpowiedzialność za wypłatę dodatków zgodnie z opublikowanymi zasadami ponosił będzie minister zdrowia. Zastosowanie znajdzie art. 919 § 1 Kodeksu cywilnego dotyczący przyrzeczenia publicznego. Stanowi on: „Kto przez ogłoszenie publiczne przyrzekł nagrodę za wykonanie oznaczonej czynności, obowiązany jest przyrzeczenia dotrzymać.” W doktrynie wskazuje się, że przyrzeczenie może być skierowane do określonej grupy społecznej i może przewidywać nagrodę za działanie stanowiące wypełnienie obowiązku prawnego. Działanie to nie jest świadczeniem w rozumieniu prawnym i może polegać także na zaniechaniu, np. powstrzymaniu się od pracy w innych miejscach niż szpital zakaźny. Przyrzeczenie publiczne rodzi po stronie każdej osoby, która dokonała wymaganej czynności roszczenie o spełnienie przyrzeczenia.

Takim przyrzeczeniem jest w naszej ocenie oświadczenie ministra zdrowia o wprowadzeniu dodatków dla medyków pracujących z chorymi na COVID-19. Zostało wydane publicznie, co można stwierdzić zestawiając wypowiedzi ministra i publikacje na stronach Ministerstwa Zdrowia i NFZ. Określa nagradzaną czynność (przestrzeganie rozporządzenia, czy wręcz samo nim objęcie) oraz nagrodę, czyli dodatki do wynagrodzenia. Minister zobowiązał się, że będą one wypłacane przez szpitale, którym środki na jego polecenie przekaże NFZ. Stosując w drodze analogii art. 391 Kodeksu cywilnego należy uznać, że minister przyjął na siebie odpowiedzialność za wykonanie polecenia i jeśli NFZ lub pracodawca nie wywiążą się ze swego obowiązku poprawnie, za powstałą tak szkodę będzie odpowiadał składający przyrzeczenie minister zdrowia.

Na koniec warto podkreślić negatywną oceną przyjętego przez ministra zdrowia rozwiązania legislacyjnego. Wątpliwości budzi już sama konstytucyjność wprowadzenia tak daleko idących ograniczeń wyboru miejsca pracy i zarobkowania bez wprowadzenia stanu nadzwyczajnego. Całkiem niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawnym jest natomiast wprowadzenie ograniczeń w drodze przepisów powszechnie obowiązujących, zaś rekompensat jedynie na zasadzie dobrej woli pana ministra – co nasuwa skojarzenie z czasami słusznie minionymi…

Tekst ukazał się w Dzienniku Gazecie Prawnej w numerze 96 (5249), we wtorek 19 maja 2020 r. z pomocą redakcyjną pani Agaty Szczepańskiej, której serdecznie dziękujemy!

P.S.

Już po zatwierdzeniu powyższego tekstu, w dniu 18 maja 2020 r. na stronach NFZ pojawiły się wytyczne co do sposobu wyliczania dodatków (https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/dodatkowe-wynagrodzenie-dla-personelu-medycznego-za-prace-w-jednym-miejscu,7721.html). Ich podstawą ma być:

• 80% wynagrodzenia brutto w innym miejscu pracy
• 50% wynagrodzenia zasadniczego ze szpitala jednoimiennego.

Jest to istotna zmiana w stosunku do polecenia ministra, gdyż wskazywało ono tylko na procenty. Według NFZ z innego miejsca pracy będzie brane pod uwagę wynagrodzenie całkowite brutto, czyli wynagrodzenie zasadnicze, dodatki stałe oraz dodatki zmienne, zaś dla pracowników szpitali jednoimiennych jedynie wynagrodzenie zasadnicze. Można więc mówić o pewnej dyskryminacji osób pracujących w jednym miejscu. Choć zakaz nie spowodował u nich spadku zarobków, to jednak ograniczył konstytucyjne prawo wyboru miejsca pracy. Jest zatem bardzo prawdopodobne, że część pokrzywdzonych medyków zdecyduje się dochodzić sprawiedliwości przed sądem.