fbpx
Zaznacz stronę

prawnicy

+ lekarzom

Blog o prawie dla medyków.

Piszemy jak wykonywać zawód zgodnie z przepisami i nie narażać się na odpowiedzialność.

Prawnicy

Lekarzom

Czy wiesz, że…

Lekarz rezydent skierowany do pracy przy zwalczaniu epidemii COVID-19 może złożyć wniosek do Ministra Zdrowia o zaliczenie okresu skierowania na poczet rezydentury.

Piszemy, by pomagać.

Adw. Agnieszka Terlecka-Ludwiniak
Adw. Marcin Bogdanowicz

Wspólnie prowadzimy Kancelarię Prawa Prywatnego i Medycznego w Warszawie. Specjalizujemy się w obsłudze lekarzy i podmiotów leczniczych. Bronimy lekarzy w sprawach o błędy medyczne.

[Czytaj więcej…]

BLOG O PRAWIE DLA MEDYKÓW.

Jak wykonywać zawód zgodnie z przepisami i uniknąć roszczeń.

COVID-19 jako choroba zawodowa

W ostatnim czasie pojawia się coraz więcej pytań, czy COVID-19 jest chorobą zawodową. Z naszych doniesień wynika, że pracodawcy często nie chcą zgłaszać zachorowania na COVID-19 jako choroby zawodowej. Czy mają do tego prawo? Czy...

Telemedycyna a kasa fiskalna

Izolacja społeczna wprowadzona w czasie epidemii spowodowała znaczny wzrost zainteresowania telemedycyną. Objęło ono zarówno sektor publicznych, jak i prywatnych usług zdrowotnych, wskutek czego wzrosło zainteresowanie internetowymi...

Telemedycyna w stacjach dializ

Rozporządzeniem Ministra Zdrowia zmieniającym rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (Dz.U. z 2020 r. poz. 612) wprowadzono możliwość udzielania przez lekarzy świadczeń przy...

Tarcza antykryzysowa dla medyków

Dziś postanowiliśmy podsumować w jednym miejscu wszystkie rozwiązania tarcz antykryzysowych, z których mogłaby skorzystać większość lekarzy, pielęgniarek i innych osób wykonujących zawody medyczne zatrudnionych na kontraktach. Oto...

Kwarantanna personelu na oddziale

W tej chwili załogi kilku oddziałów szpitalnych i domów pomocy społecznej w całej Polsce odbywają kwarantanny w swoich placówkach. Budzi to oczywiste kontrowersje, ale i unaocznia konflikt interesów i wartości powstały w takiej...

Jak bronić się przed hejtem

2 Maj 2020 | Lekarze, Pielęgniarki

W czasie epidemii w kierunku medyków płyną słowa uznania. #Bohaterwmasce, „dziękujemy!” – a za nimi także wielka pomoc od przedsiębiorców, organizacji pozarządowych i zwykłych ludzi. Jednak istnieje też „ciemna strona mocy”. W ostatnich dniach w mediach pojawia się dużo informacji o hejcie, którego doświadczają lekarze i pielęgniarki. Również i Wy piszecie o oburzających sytuacjach. Niewątpliwie za takimi zachowaniami stoi strach oraz brak wiedzy. Nie może on jednak stanowić usprawiedliwienia dla krzywdzących zachowań wobec tych, którzy na co dzień narażają swoje życie i zdrowie dla dobra nas wszystkich.

W tym artykule pochylimy się nad tym, co zrobić w przypadku, gdy doświadczacie hejtu z powodu wykonywanego zawodu. Prawo zapewnia Wam ochronę i warto z niej skorzystać.
 

W skrócie:

  • Prze hejtem można i warto się bronić
  • Hejterzy w wielu przypadkach popełniają przestępstwo i naruszają przepisy prawa cywilnego.
  • Zniewaga, zniesławienie, stalking i dyskryminacja w handlu – to niektóre z przestępstw i wykroczeń, które mogą popełnić hejterzy.
  • Osobom pokrzywdzonym wsparcia udzieli Policja.
  • Przysługują im także roszczenia pieniężne związane z doznaną krzywdą, których można dochodzić w postępowaniu cywilnym lub karnym.

Czym jest hejt?

W słowniku „hejt” to „obraźliwy i zwykle agresywny komentarz internetowy”, „mówienie w sposób wrogi i agresywny” o kimś lub o czymś . Wydaje się, że również inne zachowanie może stanowić hejt. Na podstawie doniesień medialnych staraliśmy się podsumować te zachowania, które nie powinny mieć miejsca i którym powinniście się stanowczo przeciwstawiać.

Wyzwiska i oczernianie.

Typową formą hejtu jest wyzywanie albo formułowanie obraźliwych lub nieprawdziwych opinii. Jeżeli padliście ofiarą takiego zachowania to pamiętajcie, że jego sprawca popełnia przestępstwo! Może to być zniesławienie (art. 212 KK) lub znieważenie (art. 216 KK). Różnica między nimi polega na tym, że znieważenie godzi tylko w Wasze uczucia, ma Was urazić, a zniesławienie poniża Was również w oczach innych. Najprościej ujmując, zniesławienie to krzywdząca plotka, a znieważenie to obraźliwe określenie. Zniewaga często zawiera się w zniesławieniu.

Zniesławienie.

Precyzyjnie rzecz ujmując, zniesławienie oznacza, że hejter:

  1. niepublicznie (np. w prywatnej rozmowie), przypisuje Wam nieprawdziwe cechy lub zachowania poniżające Was lub narażające na utratę zaufania potrzebnego w zawodzie (np. „wiem, że specjalnie zaraża ludzi!”) lub
  2. publicznie (np. na forum internetowym, w sklepie), przypisuje Wam nieprawdziwe, albo nawet prawdziwe cechy lub zachowania, które jednak poniżają Was lub narażają na utratę zaufania potrzebnego w Waszym zawodzie (np. na portalu społecznościowym: „to ona pozarażała cały szpital!”).

W obu przypadkach nie może to być informacja skierowana wyłącznie do Was. Zniesławienie może też dotyczyć Waszej grupy zawodowej lub miejsca pracy. Może być wyrażone nie tylko słownie, ale np. obrazem, karykaturą. Również zdania hipotetyczne np. „może zarażać ludzi” mogą stanowić zniesławienie.

➔ Co grozi za zniesławienie?
– grzywna, ograniczenie wolności lub pozbawienie wolności do 1 roku.

➔ Czego można żądać?
– zadośćuczynienia, nawiązki dla siebie lub na cel społeczny, podania wyroku do publicznej wiadomości.

Znieważenie.

Znieważenie to wyrażenie się o kimś z pogardą. Można go dokonać słownie, ale też w piśmie, obrazie, a nawet gestem. Zniewaga musi dotyczyć konkretnej osoby, nie można znieważyć instytucji, czy np. grupy zawodowej. Aby sprawca mógł zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej, musi być dokonana:

  1. W obecności osoby znieważonej, albo
  2. Publicznie, pod nieobecność osoby znieważonej, albo
  3. Niepublicznie i pod nieobecność osoby znieważonej, lecz w zamiarze, aby zniewaga do niej dotarła.

Pamiętajcie, że Internet jest miejscem publicznym, ale wbrew pozorom – nie anonimowym! Tożsamość hejtera można dość łatwo ustalić po adresie IP, z którego są dokonywane wpisy. W ustaleniu tych danych pomoże Wam Policja.

➔ Co grozi za znieważenie?
– grzywna, ograniczenie wolności, w pewnych przypadkach pozbawienie wolności do 1 roku.

➔ Czego można żądać?
– zadośćuczynienia, nawiązki dla siebie lub na cel społeczny, podania wyroku do publicznej wiadomości

Naruszenie dóbr osobistych.

Prawo cywilne chroni dobra osobiste, do których art. 23 Kodeksu cywilnego zalicza m. in. cześć człowieka, jego dobre imię – także jako fachowca. Zarówno znieważenie, jak i zniesławienie godzą w Wasze dobra osobiste.

Kodeks cywilny pozwala domagać się zadośćuczynienia za krzywdę wywołaną naruszeniem dóbr osobistych, ale pozwala też jej przeciwdziałać. Art. 24 KC jest podstawą do żądania zaniechania naruszeń.

➔ Czego można żądać?
– zadośćuczynienia, zaniechania naruszeń w przyszłości, publikacji przeprosin.

Stalking.

W końcu marca całą Polską wstrząsnęła wiadomość o samobójstwie kieleckiego ginekologa. Był pierwszą zakażoną osobą w tym mieście. Rozpętała się wokół niego burza hejtu. Był obiektem artykułów prasowych, pod nimi zaś ukazywało się wiele stygmatyzujących komentarzy. Dzwoniono do niego nawet o 4 rano. Lekarz nie wytrzymał.

Ta smutna historia ukazuje siłę, z jaką hejt uderza w człowieka. Jest też przykładem stalkingu, którego mogli się dopuścić szczególnie aktywni „komentatorzy”.

Stalking, czyli uporczywe nękanie (art. 190a KK), może przybrać różne formy. Mogą to być np. ciągłe telefony lub smsy o różnych porach dnia i nocy, złośliwe, ustawiczne komentowanie na forach internetowych lub portalach społecznościowych, obrażanie, śledzenie, wystawanie pod domem itp. Może godzić w Was lub osoby Wam najbliższe. Stalking może polegać na jednym z powyższych zachowań lub stanowić ich kombinację. Ich mianownikiem musi być jednak uporczywość. Uporczywość zaś wymaga, aby zachowania stalkera były rozciągnięte w czasie i wielokrotne, ciągłe (np. przez kilka dni). Jeżeli takie zachowania powodują u Was poczucie zagrożenia, poniżenie, udręczenie lub istotnie naruszają Waszą prywatność, wówczas ich sprawca może odpowiadać za stalking.

Dodajmy, że od 31 marca 2020 r. maksymalna kara za stalking została podniesiona z 3 do 8 lat pozbawienia wolności, a jeśli prowadzi on do próby samobójczej – nawet do 12 lat.

➔ Co grozi za stalking?
– grzywna, ograniczenie wolności, pozbawienie wolności do 8 lub 12 lat.

➔ Czego można żądać?
– zadośćuczynienia, nawiązki, orzeczenia stalkerowi zakazu zbliżania się oraz kontaktowania z nami.

Odmowa obsługi w punkcie usługowym lub handlowym.

Najbardziej bolą sprawy drobne. Nie wiemy, co powiedzieć słysząc o sklepach, gdzie medycy nie są obsługiwani – na drzwiach wisi kartka zakazująca wstępu lub sprzedawca każe opuścić lokal, często znając zawód tej osoby. Takie zachowanie jest naganne moralnie, ale jest również karalne.

Odmowa obsługi w sklepie lub restauracji jest wykroczeniem (art. 135 Kodeksu wykroczeń). Osoba obsługująca poniesie karę wtedy, gdy odmowa nie miała usprawiedliwionej przyczyny. Wykonywanie przez Was zawodu medycznego nie jest taką przyczyną! W dobie pandemii potencjalnym zagrożeniem jest każdy klient i nie ma podstaw, by medyków postrzegać inaczej.

Odmowa obsługi w każdym punkcie usługowym, nie tylko w sklepie czy punkcie gastronomicznym może naruszać też Wasze dobra osobiste, przede wszystkim godność. Możecie domagać się zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, zaniechania takich praktyk oraz przeprosin np. w formie ogłoszenia w witrynie sklepu.

➔ Co grozi za odmowę obsługi?
– grzywna od 20 do 5 000 zł

➔ Czego można żądać?
– podania orzeczenia do publicznej wiadomości, zadośćuczynienia, publicznych przeprosin, zakazania odmów

Odmowa przyjęcia do przedszkola lub szkoły publicznej

Bywa, że ludzki strach prowadzi do daleko idących wniosków. Przykładem może być odmowa przyjęcia dziecka do przedszkola lub szkoły, bo jedno z rodziców jest medykiem. Takie rozumowanie jest nie tylko nieuprawnione, ale i niezgodne z prawem.

Podkreślmy, że nie istnieją podstawy prawne do odmowy przyjęcia dziecka do przedszkola albo szkoły z uwagi na zawód rodziców ani abstrakcyjną możliwość zachorowania. Teoretycznie każde dziecko może zachorować na COVID-19. Analizowanie potencjalnego ryzyka związanego z każdym kandydatem prowadziłoby do absurdalnych sytuacji, w której należałoby ocenić nie tylko zawód rodziców, ale i sieć kontaktów społecznych całej rodziny, stopień aktywności dziecka, jego podatność na choroby zakaźne itp. Jest to nie tylko niewykonalne, ale i niezgodne z prawem.

Na podstawie art. 131 i 133 Prawa oświatowego (Dz.U. z 2019 r. poz. 1148 ze zm., dalej „PrOśw”) do publicznych przedszkoli i szkół podstawowych powinni być przyjmowani wszyscy kandydaci z obwodu. Jeśli w przedszkolu zabraknie miejsc, art. 131 § 2 wymienia kryteria wyboru kandydatów – żadnym z nich nie jest stan zdrowia. Zaznaczmy, że na podstawie art. 10 § 1 PrOśw to dyrektor placówki ma obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki do nauki. Przepis ten nie jest jednak podstawą do odmowy przyjęcia kogokolwiek!

Dlatego warto się bronić. W terminie 7 dni od dnia ogłoszenia listy kandydatów możecie złożyć do komisji egzaminacyjnej wniosek o pisemne uzasadnienie odmowy przyjęcia. Gdy je otrzymacie, w kolejnym 7-dniowym terminie możecie złożyć odwołanie do dyrektora placówki. Jeśli i on nie przyzna Wam racji, możecie złożyć skargę do sądu administracyjnego. Jeśli sąd stwierdzi, że odmowa była nieuzasadniona, możecie nawet domagać się zadośćuczynienia na drodze cywilnej.

➔ Czego można żądać?
– zmiany decyzji, zadośćuczynienia.

Szykany w pracy.

Słyszy się, że także Waszych bliskich spotykają nieprzyjemności z powodu, pięknych skądinąd, zawodów, które wykonujecie. Są wysyłani na przymusowy urlop lub nawet zwalniani z pracy.

Pamiętajcie, że gorsze traktowanie pracownika nie może być usprawiedliwione zawodem wykonywanym przez jego małżonka lub partnera. Pracodawca nie ma nawet podstawy prawnej, by wymagać podania zawodu osób bliskich. Jeżeli traktuje pracownika inaczej tylko z tego względu, dopuszcza się dyskryminacji (art. 18(3a) i nast. Kodeksu pracy). Można się za to domagać odszkodowania – art. 18(3d) KP.

Pracodawca nie może jednostronnie wysłać pracownika na urlop. Świadczenie pracy jest nie tylko obowiązkiem, ale i prawem. Wyjątkiem jest art. 168 KP, który pozwala wysłać pracownika na urlop niewykorzystany w poprzednim roku – do 30 września danego roku. Natomiast urlop wypoczynkowy lub bezpłatny stanowią swego rodzaju przywileje pracownika i to jemu mają służyć, a nie pracodawcy. Jeżeli ten nie może zapewnić pracy pracownikom, powinien wypłacać im wynagrodzenie postojowe (art. 81 § 1 KP) w wysokości 60% pensji. Nie można jednak posługiwać się tą instytucją w celu dyskryminacji pracowników.

Wypowiedzenie umowy o pracę z powodu małżonka – medyka narusza zarówno zakaz dyskryminacji, jak i zasady wypowiadania tych umów (art. 45 KP). Wypowiedzenie musi być bowiem uzasadnione. Nie znajduje zaś ochrony przyczyna dyskryminująca. W takiej sytuacji można domagać się przywrócenia do pracy lub odszkodowania w wysokości do 3-krotności pensji.

Także osoby pracujące na umowy cywilnoprawne nie są bezbronne. Zerwanie z nimi umowy z uwagi na zawód małżonka jest w pierwszym rzędzie nieważne, gdyż jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 Kodeksu cywilnego). Taka czynność narusza też dobra osobiste zwalnianego, gdyż jest dyskryminująca. Na tej podstawie można domagać się zadośćuczynienia.

➔ Czego można żądać?
– przywrócenia do pracy, odszkodowania, zadośćuczynienia.

Pomoc państwa.

Pamiętajcie, że Policja ma obowiązek przyjąć od Was skargę, a gdy tego zażądacie – także zabezpieczyć dowody, np. monitoring, dane wskazujące na tożsamość sprawcy. Jest to o tyle istotne, że gdy nie znacie sprawcy, Policja najczęściej posiada narzędzia, aby ustalić jego dane. To pozwoli podjąć kroki prawne, które zapewnią Wam ochronę.

Zwróćcie uwagę, że od chwili zgłoszenia się na Policję, możecie domagać się działań ochronnych. Może to być np. ochrona Policji lub wsparcie psychologiczne (art. 1, 5 i 10 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka). Gdy znacie już tożsamość sprawcy, możecie żądać, by objęto go dozorem Policji i zakazano mu zbliżania się do Was, kontaktowania się z Wami, lub wprowadzono inne, stosowne ograniczenie (art. 275 KPK).

Razem ze specustawą dodano też szczególne środki ochrony dla medyków. Jeśli hejt spotyka Was w związku z wykonywaniem zawodu, możecie dodatkowo żądać dla sprawcy m. in. zakazu publikacji obraźliwych treści w Internecie (art. 276a KPK). Jeżeli sprawca nie zastosuje się do tych środków, może nawet trafić do aresztu. Z naszego doświadczenia wynika, że dla większości sprawców jest to groźba dość poważna, by zaprzestali swoich działań.

Roszczenia w postępowaniu karnym.

Powyżej wskazywaliśmy żądania związane z określonymi przestępstwami. Tutaj chcemy podsumować i przybliżyć Wam roszczenia, których możecie dochodzić w postępowaniu karnym.

W toku sprawy możecie żądać od sprawcy zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub nawiązki w wysokości do 200 000 zł (art. 46 KK). Jeżeli zasądzona kwota nie będzie dla Was satysfakcjonująca, możecie żądać jej uzupełnienia w procesie cywilnym (art. 46 par. 3 KK). W przypadku skazania za zniesławienie lub zniewagę dokonaną za pomocą środków masowego przekazu (art. 216 par. 2 KK), zamiast nawiązki na Waszą rzecz możecie żądać też nawiązki na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża albo inny wskazany przez Was cel społeczny, w wysokości do 100 000 zł (art. 212 par. 3 KK, art. 216 par. 4 KK, art. 48 KK).

Postępowanie karne może okazać się dla Was o tyle korzystne, że w jego toku uzyskacie szeregu dowodów, których nie bylibyście w stanie zabezpieczyć samodzielnie, np. z monitoringu miejskiego, odcisków palców czy danych informatycznych. Informacje te mogą być kluczowe dla ustalenia sprawcy i dochodzenia roszczeń w postępowaniu cywilnym. Pamiętajcie, że Sąd cywilny sam nie szuka dowodów – to Wy musicie je dostarczyć. Możecie jednak powołać dowody, które udało się uzyskać Policji, Prokuraturze i Sądowi w toku postępowania karnego. Sąd cywilny również jest związany prawomocnym wyrokiem karnym (art. 11 KPC). To zaś może znacząco ułatwić Wam dochodzenie roszczeń.

Podsumowanie

Gdy doświadczacie hejtu, prawo nie pozostawia Was bez obrony. Przepisy przewidują możliwości wsparcia i ochrony pokrzywdzonych już od początku postępowania. Nie musicie więc bać się eskalacji konfliktu po złożeniu zawiadomienia na Policji. Jeżeli czujecie, że ktoś potraktował Was niewłaściwie, możecie zadbać, by poniósł sprawiedliwą karę. Pamiętajcie, że przysługuje Wam zadośćuczynienie za doznaną krzywdy, jak również inne środki zmierzające do odwrócenia negatywnych konsekwencji hejtu i zapobieżenia mu w przyszłości.

I najważniejsze: nie przejmujcie się hejtem. Większość społeczeństwa jest całym sercem z Wami! My również!

 

Zamieszczamy kontakt do organizacji pomocowych:

Pomoc psychologiczna zapewniona przez Okręgową Izbę Lekarską w Warszawie:
660 672 133
pelnomocnikzdrowia@oilwaw.org.pl

Pomoc psychologiczna zapewniona przez Naczelną Izbę Pielęgniarek i Położnych oraz Izby Okręgowe:
https://nipip.pl/sos-pomoc-psychologiczna-dla-pielegniarek-i-poloznych-w-czasie-pandemii/

COVID-19 jako choroba zawodowa

W ostatnim czasie pojawia się coraz więcej pytań, czy COVID-19 jest chorobą zawodową. Z naszych doniesień wynika, że pracodawcy często nie chcą zgłaszać zachorowania na COVID-19 jako choroby zawodowej. Czy mają do tego prawo? Czy...

Telemedycyna a kasa fiskalna

Izolacja społeczna wprowadzona w czasie epidemii spowodowała znaczny wzrost zainteresowania telemedycyną. Objęło ono zarówno sektor publicznych, jak i prywatnych usług zdrowotnych, wskutek czego wzrosło zainteresowanie internetowymi...

Telemedycyna w stacjach dializ

Rozporządzeniem Ministra Zdrowia zmieniającym rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (Dz.U. z 2020 r. poz. 612) wprowadzono możliwość udzielania przez lekarzy świadczeń przy...

Tarcza antykryzysowa dla medyków

Dziś postanowiliśmy podsumować w jednym miejscu wszystkie rozwiązania tarcz antykryzysowych, z których mogłaby skorzystać większość lekarzy, pielęgniarek i innych osób wykonujących zawody medyczne zatrudnionych na kontraktach. Oto...

Kwarantanna personelu na oddziale

W tej chwili załogi kilku oddziałów szpitalnych i domów pomocy społecznej w całej Polsce odbywają kwarantanny w swoich placówkach. Budzi to oczywiste kontrowersje, ale i unaocznia konflikt interesów i wartości powstały w takiej...